Trefwoorden

[bw]

A

Aanbesteding

Geven van een opdracht voor het uitvoeren van een werk of een dienst na het vergelijken van offertes die, gevraagd of ongevraagd, zijn ingediend.

Achterstallig onderhoud

Onderhoud dat niet op tijd is uitgevoerd waardoor een onderhoudsrichtlijn is overschreden en niet wordt voldaan aan het gestelde kwaliteitsniveau. Achterstallig onderhoud ontstaat door lagere uitgaven voor het desbetreffende kapitaalgoed in het verleden. Zie ook kapitaalgoederen

[bw]Actief grondbeleid

Gemeente koopt grond, maakt die bouwrijp en verkoopt de bouwgrond voor eigen rekening en risico. Zie ook Passief grondbeleid.

[bw]Activa

Bezittingen (kas- en banktegoeden, kapitaalgoederen, uitstaande leningen, grond, gebouwen etc.), dus wat op de linkerkant van de balans staat. Zie ook Passiva.

[bw]Activeren

Het op de balans zetten van uitgaven die meerjarig nut hebben en dus niet in eenmaal ten laste van de exploitatie brengen. Zie ook Afschrijven en Afschrijving.

[bw]Accountant

Deskundige belast met de controle van de jaarrekening, van het financiële beheer en de financiële organisatie. Zie ook Verslag van bevindingen.

[bw]Accountantsverklaring

Oordeel van de accountant over de jaarrekening, gebaseerd op zijn controle.

[bw]Afschrijven

Het op methodische wijze ten laste van de exploitatie brengen (een) kapitaalgoed(eren). Zie ook Activeren.

[bw]Afschrijving

Het bedrag van waardevermindering in de boekhouding van (een) kapitaalgoed(eren).

Afvalstoffenheffing

“Recht” dat van de bewoners en bedrijven wordt geheven te dekking van de kosten van het ophalen en verwerken van het afval. Zie ook Rechten en Lokale belastingen.

[bw]Algemene middelen

Gelden die de gemeente min of meer vrij kan besteden, met name de algemene uitkering en belastingen. Zie ook Specifieke middelen.

[bw]Algemene reserve

Vermogensbestanddeel waarvoor geen bijzondere bestemming is aangegeven. Zie ook Bestemmingsreserve

[bw]Algemene uitkering

Rijksuitkering aan de gemeenten uit het gemeentefonds, verdeeld via verdeelmaatstaven. Zie ook Gemeentefonds, Normering en Verdeelmaatstaven

Apparaatskosten

Kosten gemaakt om de gemeentelijke organisatie in stand te houden en te laten functioneren.

Amendement

Voorstel van een of meer raadsleden tot wijziging van een voorstel van het college.

Artikel 212 verordening

Raadsbesluit, gebaseerd op artikel 212 van de Gemeentewet (verordening), bevattende uitgangspunten voor het financiële beleid en regels voor het financiële beheer en de inrichting van de financiële organisatie.

Artikel 213 verordening

Raadsbesluit, gebaseerd op artikel 213 van de Gemeentewet (verordening) bevattende regels voor de controle op het financiële beheer en de inrichting van de financiële organisatie.

Artikel 213a verordening

Raadsbesluit, gebaseerd op artikel 213a van de Gemeentewet (verordening) bevattende uitgangspunten voor het door het college te verrichten onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van het door hem gevoerde bestuur.

[bw]

Autoriseren

Het (door vaststellen van de begroting) door de raad machtigen van het college tot het aangaan van verplichtingen. Zie ook Budgetrecht.

[bw]

B

[bw]

Balans

Overzicht van de bezittingen (activa) en het eigen en vreemd vermogen (passiva).

Baten en lasten

De inkomsten en uitgaven toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben en niet het jaar waarin de feitelijke betalingen plaatshebben.

Baten en lasten-stelsel

Een begrotingssysteem dat inhoudt dat alle ontvangsten en uitgaven worden toegerekend aan het begrotingsjaar waarop zij betrekking hebben.

BBV

Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten.

Besluit begroting en verantwoording

provincies en gemeenten

Algemene maatregel van bestuur (Amvb) met regels voor de begroting, verslaglegging en informatie aan derden door provincies en gemeenten.

BCF

Afkorting voor “BTW-compensatiefonds.

[bw]Bedrijfsvoering

De activiteiten om beleid te kunnen ontwikkelen en uitvoeren; vaak deelt men ze in naar: personeel, informatie, automatisering, communicatie, organisatie, financieel beheer en facilitaire diensten.
Zie ook Paragraaf bedrijfsvoering.

Begroting

Een door de raad vastgesteld document dat aangeeft welke beleidsvoornemens de gemeente heeft, welke activiteiten ter realisatie daarvan moeten worden ondernomen, hoeveel middelen met de realisatie daarvan zijn gemoeid en uit welke bronnen die middelen afkomstig zijn.

Begrotingsbehandeling

Beraadslaging over de begroting en de vaststelling ervan door de raad.

Begrotingscyclus

Zie Begrotingsproces

[bw]Begrotingsevenwicht

Geraamde baten en lasten in de begroting zijn gelijk: het begrotingssaldo is nul.

[bw]Begrotingsproces

Voorbereiden, vaststellen, uitvoeren van de begroting en de verantwoording erover in jaarrekening en jaarverslag.

Begrotingsruimte

Ruimte in de begroting bij ongewijzigd beleid. De ruimte kan incidenteel of structureel zijn.

Begrotingssaldo

Het verschil tussen de baten en de lasten in de begroting.

Begrotingsuitvoering

Het uitvoeren van het beleid en de activiteiten die in de begroting zijn opgenomen.

[bw]Begrotingswijziging

Besluit van de raad om de vastgestelde begroting te wijzigingen.

Behoedzaamheidsreserve

Buffer in het gemeentefonds om schommelingen in de uitkering aan de gemeenten te dempen.

Belastingen

Zie gemeentelijke belastingen

Belastingcapaciteit

Maximum opbrengst die een gemeente met belastingheffing kan realiseren.

Belastingverordening

Raadsbesluit met regels over heffing en invordering van belastingen en rechten.

Beleidsbegroting

Het onderdeel van de begroting waar in het beleid en de activiteiten worden aangegeven. De beleidsbegroting gaat met name in op de (doelstellingen) van de programma’s en via de zogenoemde paragrafen op belangrijke onderdelen van het beheer. De beleidsbegroting bestaat uit 1) het programmaplan en 2) de paragrafen.

[bw]Beleidskader

Voorwaarden waarbinnen het beleid kan worden ontwikkeld en uitgevoerd.

[bw]Bestemmingsreserve

Door de raad voor een specifiek doel gereserveerde middelen. De bestemmingsreserve is een onderdeel van het eigen vermogen. Zolang de raad de bestemming kan veranderen is er sprake van een vrij aanwendbare (bestemmings)reserve. Een deel van de bestemmingsreserves kan niet vrij aanwendbaar zijn als sprake is van ‘dekkingsreserves’ of andere reeds bestaande verplichtingen. Zie ook Algemene reserve.

[bw]Bestuursrapportage

Tussentijdse rapportage over de voortgang van het in de begroting opgenomen beleid van het college aan de raad; afgekort met berap of burap. Zie ook Managementrapportage.

Bezuinigen

Besluiten tot en realiseren van lagere lasten (uitgaven) en/of een hogere baten.

Boekwaarde

Waarde van een of meerdere activa in de financiële administratie, en dus op de balans.

BTW-compensatiefonds

Rijksfonds waar de gemeenten een bepaald deel van de door hen betaalde BTW kunnen terugvorderen.

Budgetcyclus

Zie Begrotingsproces

[bw]Budgetrecht

Het alleenrecht van de raad om het college de bevoegdheid te geven voor het doen van uitgaven en het aangaan van verplichtingen. Zie ook Autoriseren.

[bw]

C

Coalitieakkoord

Akkoord tussen fracties in de raad over het beleid in de zittingsperiode.

Collegeprogramma

Uitvoeringsplan van het college voor het beleid van de coalitie in de zittingsperiode.

Controleren

Nagaan of plannen binnen de beleidsmatige en bedrijfsmatige grenzen zijn uitgevoerd.

Clusters (in gemeentefonds)

Beleidsmatige indeling van het verdeelstelsel van het Gemeentefonds. Het betreft gemeentelijke taakgebieden waaraan gelijksoortige gemeentelijke baten en lasten op functie niveau worden toegerekend.
Zie ook Algemene uitkering, Gemeentefonds en Verdeelmaatstaven.

Controller

Functionaris belast met bewaken en sturen van bedrijfsprocessen ter ondersteuning van het management.

Co-financiering

Overeenkomst waarbij overheden en eventueel bedrijven afspraken maken over de gezamenlijke financiering van een investering.

[bw]

D

Dekking

Houdt in dat bij nieuwe initiatieven ook is aangegeven hoe ze betaald moeten worden.

Doelmatigheid

Het realiseren van bepaalde presaties met een zo beperkt mogelijke inzet van middelen. Doelmatigheid wordt ookwel efficiëntie genoemd.

Doeltreffendheid

De mate waarin de beoogde maatschappelijke effecten van het beleid ook daadwerkelijk worden behaald.Een ander woord voor doeltreffendheid is effectiviteit.

[bw]Dotaties

Toevoeging aan de reserves ten laste van het resultaat. Zie ook Onttrekkingen en Resultaat.

Dualisme

Het naast elkaar aanwezig zijn van twee leidende partijen of machten, met name volksvertegenwoordiging en regering/raad en college.

Duurzaam

begrotingsevenwicht

Als lasten en baten ook in de meerjarenbegroting in evenwicht zijn en dit is gebaseerd op reële uitgangspunten. Zie ook Begrotingsevenwicht.

[bw]

E

Egalisatiereserve

Reserve waarmee ongewenste schommelingen in tarieven kunnen worden opgevangen, bijv. bij rioolrechten.

[bw]

F

Fido

Zie Wet Fido

Financiële begroting

Bestaat uit ten minste: het overzicht van baten en lasten met toelichting en de “uiteenzetting van de financiële positie

”.

Financiële functie

De financiële functie is meer dan alleen de begrotingscyclus. Het is een verzamelbegrip voor alle onderwerpen die te maken hebben met de begroting, de uitvoering en de beheersing daarvan en de verantwoording daarover.

Financiële positie

De algemene financiële toestand van de gemeente. Dit is een breder begrip dan de “uiteenzetting van de financiële positie”, die onderdeel van de financiële begroting is.

Financieel toezicht

Zie provinciaal toezicht

[bw]Financiering

Het aantrekken van vreemd vermogen (kort en lang).

Financieringsparagraaf

Een belangrijk instrument voor het transparant maken, en daarmee voor het sturen, beheersen en controleren, van de financieringsfunctie. Het gaat om beleidsvoornemens voor het risicobeheer van de financieringsportefeuille. Het gaat in deze paragraaf om risico’s die goed kwantificeerbaar zijn. Hij dient in te gaan op de eisen die de Wet fido stelt. Er moet uit blijken dat de uitvoering van de financieringsfunctie uitsluitend de publieke taak dient, dat het beheer prudent is en dat aan kasgeldlimiet en renterisiconorm wordt voldaan.

Financieringsportefeuille

Het totaal van leningen die een gemeente heeft opgenomen.

[bw]

G

Gemeenschappelijke regelingen

Zie Wet gemeenschappelijke regelingen

[bw]Gemeentefonds

Het gemeentefonds is een begrotingsfonds waaruit gemeenten het grootste deel van hun algemene middelen ontvangen. De jaarlijkse ontwikkeling van het gemeentefonds is momenteel gekoppeld aan de jaarlijkse ontwikkeling van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven (samen de trap op, samen de trap af). Zie ook Algemene uitkering, Normering en Verdeelmaatstaven.

[bw]Gemeentelijke belastingen

De belastingen die in de Gemeentewet zijn vermeld. Zie ook Lokale heffingen en Rechten.

Gemeentelijke inkomstenbronnen

Algemene en specifieke middelen (gelden) die de gemeenten gebruikt om haar taken te bekostigen. Zie ook Algemene middelen en Specifieke middelen.

Gemeentewet

De wet die taken, bevoegdheden en inrichting van de gemeente regelt.

[bw]Getrouw beeld

Juiste en volledige weergave. De accountant toetst o.a. of de jaarrekening een “getrouw beeld” geeft. Zie ook Accountant en Rechtmatigheid.

Griffier

De griffier ondersteunt de raad en commissies in de uitoefening van hun taak.

Grondbedrijf

Organisatieonderdeel belast met de xploitatie van bouwgronden binnen de gemeente.

[bw]

Grondexploitatie

Een plan van het organisatie onderdeel belast met de verwerving en exploitatie van bouwgronden binnen de gemeente voor een bepaald gebied. Zie ook Paragraaf grondbeleid.

[bw]

H

Heffingen, lokale

Zie Lokale heffingen.

[bw]

I

Incidentele baten

Baten die eenmalig zijn.

Incidentele lasten

Lasten die eenmalig voorkomen.

Indemniteitsprocedure

Als de raad meent dat de jaarrekening rechtmatigheden bevat, moet het college een indemniteitsbesluit indienen. Hierover moet de raad besluit, voordat hij de rekening vaststelt.

Indexeren

Aanpassing van bedragen vanwege waardevermindering door inflatie.

“Informatie voor derden”

Informatie die gemeente moet verstrekken aan CBS voor het Rijk, EU en CBS zelf. Het betreft hier informatie ten tijde van de begroting (op basis van de productenraming); kwartaalrapportages en de informatie ten tijde van de jaarrekening (op basis van de gegevens van de productenrealisatie ). De informatie ten tijde van de begroting hoeft alleen plaats te vinden op basis van de functies. De overige informatie (op rekeningbasis) dient zowel de functies als de economische categorieën te bevatten.

Initiatiefvoorstel

Voorstel van de raad om te komen tot nieuw of een verandering van het beleid.

Integrale afweging

Betekent dat de besluitvorming gaat over het totale beleid en niet alleen een specifiek voorstel.

Integrale verantwoording

Betekent dat in de jaarstukken alle aspecten van de uitvoering van de begroting moeten worden verantwoord.

[bw]Investering

Uitgave voor (een) kapitaalgoed(eren). Zie ook Kapitaalgoederen.

Investeringen met economisch nut

Investeringen hebben een economisch nut indien ze verhandelbaar zijn (er een markt voor is) en/of indien ze kunnen bijdragen aan het genereren van middelen, bijvoorbeeld door het vragen van rechten, heffingen, leges of prijzen.

Investeringen in de openbare ruimte met maatschappelijk nut

Investeringen die geen economisch nut opleveren (geen middelen genereren en/of verhandelbaar zijn) bijvoorbeeld in de openbare ruimte zoals wegen, parken en water. Investeringen in activa die geen opbrengsten genereren maar wel noodzakelijk zijn. Deze investeringen komen bij voorkeur direct in zijn geheel ten laste van de exploitatie . Het is wel toegestaan om deze investeringen te activeren maar daarbij moet de periode van activeren zo kort mogelijk zijn en gemaximeerd aan de levensduur van het actief.

Invordering

De maatregelen die nodig zijn om tot inning van een (belasting)schuld te komen.

IV3

Afkorting van “Informatie voor derden”.

[bw]

J

Jaarstukken

De jaarstukken bestaan uit het beleidsmatige jaarverslag en de financiële jaarrekening en is de tegenhanger van de begroting. De jaarstukken dienen onder andere voor het afleggen van verantwoording door het college aan de raad.

[bw]Jaarrekening

Bestaat uit de programmarekening met toelichting en de balans met toelichting.

[bw]

Jaarverslag

Bestaat uit de programmaverantwoording en de paragrafen . Het jaarverslag is de tegenhanger van de beleidsbegroting en gaat met name in op de uitkomsten van de programma’s over het afgelopen begrotingsjaar.

[bw]

K

Kadernota

Zie punt 1 van Voorjaarsnota.

Kaderstellen

Zie Beleidskader.

[bw]Kapitaalgoederen

Goederen die meerdere jaren nut geven; denk aan wegen, gebouwen, riolen. Zie o.m. ook Afschrijven, Balans, Investering en Onderhoudsplannen.

Kapitaallasten

Rente en afschrijving van kapitaalgoed(eren).

Kwijtschelding

Belastingplichtige hoeft lokale heffing niet te betalen omdat hij voldoet aan de regels die raad hiervoor heeft vastgesteld.

[bw]

L

[bw]Lasten

Uitgaven toegerekend aan de periode waarop ze betrekking hebben, niet aan het moment van feitelijke betaling. Zie ook Uitgaven.

[bw]Lokale heffingen

Belastingen en rechten die een gemeente kan heffen.

[bw]

M

Maatstaven

Zie Verdeelmaatstaven.

Managementletter

Rapport van de accountant over zijn interim-controle met praktische aanwijzingen voor management en dagelijks bestuur van de gemeente. Zie ook Accountant, Accountantsverklaring en Verslag van bevindingen.

[bw]Managementrapportage

Informatie gedurende het jaar over begrotingsuitvoering van management aan college; afkorting is marap. Zie ook Bestuursrapportage.

Marktwaarde

Waarde van een zaak (bouwgrond, gebouwen e.d.) in het economische verkeer.

Meerjarenraming

Zie Meerjarenbegroting.

[bw]Meerjarenbegroting

Extrapolatie van de begroting naar de volgende drie jaren.

Meevaller

Onverwachte (niet begrote) daling van lasten en/of verhoging van baten.

Meicirculaire

Circulaire over de verdeling van het gemeentefonds voor vooral het (komende) begrotingsjaar en de drie jaren erna. De meicirculaire bevat ook informatie over het lopende jaar. Verschijnt meestal in mei, maar in ieder geval voor 1 juli. Zie ook Gemeentefonds.

Motie

Een oproep van de raad (als de motie is aangenomen!) aan het college iets te doen of te laten.

[bw]

N

Najaarsnota

Tussentijdse informatie over de uitvoering van de begroting, ook wel met een doorkijkje naar het komend jaar.

[bw]Normering(systematiek)

Aanpassing van het gemeentefonds aan de Rijksbegroting volgens het principe “samen de trap, samen de trap af”. Effect kan zijn stijging of daling van het fonds. Zie o.m. ook Algemene uitkering, Gemeentefonds en Verdeelmaatstaven.

Nota befrijfsvoering

Door de gemeenteraad vastgestelde nota, inhoudende (beleids) uitgangspunten, ten aanzien van alle elementen die in de paragraaf bedrijfsvoering aan de orde moeten komen. Zie paragraaf bedrijfsvoering.

Nota financiering

Door de gemeenteraad vastgestelde nota, inhoudende (beleids)uitgangspunten ten aanzien van alle elementen die in de paragraaf financiering aan de orde moeten komen. Zie paragraaf financiering.

Nota grondbeleid

Door de gemeenteraad vastgestelde nota inhoudende (beleids)uitgangspunten ten aanzien van alle elementen die in de paragraaf grondbeleid aan de orde moeten komen. Zie paragraaf grondbeleid.

Nota lokale heffingen

Door de gemeenteraad vastgestelde nota inhoudende (beleids) uitgangspunten ten aanzien van alle elementen die in de paragraaf lokale heffingen aan de orde moeten komen. Zie paragraaf lokale heffingen.

Nota onderhoud kapitaalgoederen

Door de gemeenteraad vastgestelde nota, inhoudende (beleids) uitgangspunten ten aanzien van alle elementen die in de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen aan de orde moeten komen. Zie paragraaf onderhoud kapitaalgoederen.

Nota verbonden partijen

Door de gemeenteraad vastgestelde nota, inhoudende (beleids) uitgangspunten ten aanzien van alle elementen die in de paragraaf verbonden partijen aan de orde moeten komen. Zie paragraaf verbonden partijen.

Nota weerstandvermogen

Door de gemeenteraad vastgestelde nota, inhoudende (beleids) uitgangspunten ten aanzien van alle elementen die in de paragraaf weerstandsvermogen aan de orde moeten komen. Zie paragraaf weerstandsvermogen.

[bw]

O

Onbenutte belastingcapaciteit

Het verschil tussen het maximum dat geheven kan worden en de feitelijke belastingopbrengst.

Ombuigen

Wijziging van beleid met als doel minder middelen te besteden voor een bepaald beleidsveld.

[bw]Onderhoudsplannen

Planning van het onderhoud van kapitaalgoederen met aandacht voor tijd, kwaliteit en geld.

Onderuitputting

Achterblijven van de feitelijke lasten bij de in de begroting opgenomen bedragen.

Onderzoekscommissie

Raad stelt een commissie in de een onderzoek doet naar het door het college gevoerde bestuur.

[bw]Onroerende zaakbelasting

Gemeentelijke belasting met als grondslag de waarde van een onroerende zaak.

[bw]Onttrekkingen

Vermindering van de reserves ten gunste van het resultaat. Zie ook Dotaties en Resultaat.

[bw]Ontwerpbegroting

Conceptbegroting met verplichte bijlagen na de zomer door college aan de raad ter vaststelling voorgelegd.

Onvoorzien

Verplicht te ramen bedrag op de begroting voor het opvangen van onontkoombare en onuitstelbare uitgaven. Zie ook Tegenvaller.

Overschrijding(en)

Hogere lasten voor een bepaald doel dan in de begroting is geraamd. Soms ook gebruikt bij hogere baten dan geraamd.

Overhead

Organisatiekosten die niet rechtstreeks kunnen worden toegerekend aan de producten van de organisatie. Voorbeelden hiervan zijn de lasten management, ICT, P&O en energiekosten.

OZB

Zie Onroerende zaakbelasting

[bw]

P

Paragrafen

Door het BBV voorgeschreven onderdelen van de beleidsbegroting waarin onderwerpen (zie hierna) van belang voor het inzicht in de financiële positie worden behandeld. De paragrafen bevatten de beleidsuitgangspunten van beheersmatige activiteiten en de lokale heffingen en vallen daarom onder de beleidsbegroting. Via deze paragrafen dient de raad ook hier nadrukkelijk zelf de beleidsuitgangspunten vast te stellen. De paragrafen geven een dwarsdoorsnede van de begroting. Er zijn zeven verplichte paragrafen. In de paragrafen kunnen bedragen worden genoemd maar ze worden niet apart geautoriseerd. Het gaat in de paragrafen om de beleidslijnen van beheersmatige aspecten die belangrijk zijn, financieel, politiek of anderszins. De paragrafen zijn onderdeel van zowel de beleidsbegroting als het jaarverslag.

[bw]Paragraaf bedrijfsvoering

Verplicht onderdeel van de beleidsbegroting dat ten minste inzicht geeft in de stand van zaken en de beleidsvoornemens ten aanzien van de bedrijfsvoering. Zie ook Bedrijfsvoering.

[bw]Paragraaf financiering

Verplicht onderdeel van de beleidsbegroting met in ieder geval de beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille. Zie ook Financiering.

[bw]Paragraaf grondbeleid

Verplicht onderdeel van de beleidsbegroting dat ten minste de visie bevat op het grondbeleid in relatie tot de realisatie van de in de begroting opgenomen programma’s, de wijze waarop dat beleid wordt uitgevoerd, de onderbouwing van de geraamde winstneming, een actuele prognose van de te verwachten resultaten van de totale grondexploitatie en de beleidsuitgangspunten over de reserves voor grondzaken in relatie tot de risico’s van de grondzaken. Zie ook Grondexploitatie.

[bw]Paragraaf lokale heffingen

Verplicht onderdeel van de beleidsbegroting met uitgangspunten voor de heffing van belastingen en rechten, de lokale lastendruk en de kwijtschelding. Zie ook Lokale heffingen.

[bw]Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen

Verplicht onderdeel van de beleidsbegroting met uitgangspunten voor het in stand houden van kapitaalgoederen. Er wordt van de kapitaalgoederen in elk geval aangegeven het beleidskader, de uit het beleidskader voortvloeiende financiële consequenties en de vertaling van de financiële consequenties in de begroting. Zie ook Kapitaalgoederen.

[bw]Paragraaf verbonden partijen

Verplicht onderdeel van de beleidsbegroting dat tenminste de visie bevat op de verbonden partijen in relatie tot de realisatie van de doelstellingen die zijn opgenomen in de begroting en de beleidsvoornemens omtrent de verbonden partijen.

[bw]Paragraaf weerstandsvermogen

Verplicht onderdeel van de beleidsbegroting over de weerstandscapaciteit, waarover de gemeente kan beschikken om niet begrote kosten te dekken en de risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiele betekenis kunnen zijn in relatie met de financiële positie. De paragraaf bevat tenminste een inventarisatie van de weerstandscapaciteit, een inventarisatie van de risico’s en het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s. Zie ook Weerstandsvermogen.

[bw]Passief grondbeleid

Gemeente stelt alleen bepaalde voorwaarden en laat de grondexploitatie op zich aan de marktsector over. Zie ook Actief grondbeleid.

[bw]Passiva

Vermogensbestanddelen (eigen vermogen en vreemd vermogen, zoals voorzieningen en schulden), dus wat op de rechterkant in de balans staat. Zie ook Activa.

[bw]Periodiek onderhoudsrapport

Jaarlijks rapport over de werking van het verdeelstelsel van het gemeentefonds.

Planning en control

Het sturen en beheersen, benaderd vanuit een systeem waarin de bestaande planningsintrumenten zijn ingebed.

Planning en controlcyclus

Via plannen sturing geven aan het beleid en beheer en beheersen, waarbij de planning en control zich voltrekt in één cyclus. Zie Begrotingsproces.

POR

Zie Periodiek onderhoudsrapport

Primitieve begroting

Veel gebruikte naam voor Ontwerpbegroting.

Product

Een product is het resultaat van samenhangend handelen, meetbaar gemaakt in tijd, geld en kwaliteit. Een product wordt ruim geïnterpreteerd. Het kan zijn: een voorziening, een dienst of een goed. Een kern is dat er taakstellende afspraken aan verbonden kunnen worden. Een product omvat zoveel mogelijke kwantitatieve normen voor zowel financiële als niet-financiële prestatie-indicatoren. Een product moet voldoen aan de volgende criteria:

• duidelijke en herkenbare omschrijving
• gekoppeld aan een doelstelling
• gekoppeld aan een doelgroep
• het resultaat zijn van een deelproces
• meet- en toetsbaar zijn
• stabiel zijn
• financieel en politiek relevant zijn

Productraming

Document van het college waarin de programma’s uit de beleidsbegroting zijn uitgewerkt naar producten. De productenraming wordt opgebouwd vanuit het programmaplan en geeft alle gemeentelijke activiteiten weer in termen van producten. De productenraming is het begrotingsdocument van het college en heeft met name een beheersfunctie voor de uitvoering van de begroting.

Productenrealisatie

Een productenrealisatie is de tegenhanger van de productenraming en wordt na afloop van het begrotingsjaar opgesteld.

[bw]

Programma’s

Een samenhangend geheel van p roducten, activiteiten en geldmiddelen gericht op het bereiken van vooraf bepaalde maatschappelijke effecten, waaraan idealiter indicatoren gekoppeld zijn.

Programmabegroting

In de praktijk veel gebruikte naam voor de hele begroting of voor de beleidsbegroting alleen.

Programmaplan

Het programmaplan bevat per programma de beoogde maatschappelijke effecten, de wijze waarop die effecten bereikt zullen worden, de raming van baten en lasten (de zogenaamde drie W-vragen: wat willen we bereiken, wat gaan we daarvoor doen, wat mag het kosten ).

Het onderdeel van de beleidsbegroting waarin per programma expliciet wordt ingegaan op de maatschappelijke effecten, de wijze waarop ernaar gestreefd zal worden die effecten te verwezenlijken en de raming van baten en lasten. Het programmaplan omvat de te realiseren programma’s, het overzicht algemene dekkingsmiddelen en het bedrag voor onvoorzien.

Programmarekening

Het onderdeel van de jaarrekening dat de gerealiseerde baten en lasten per programma en het overzicht van de gerealiseerde algemene dekkingsmiddelen bevat met een analyse van de afwijkingen met de begroting na wijziging en onder meer inzicht geeft van de resultaten voor en na bestemming.Zie ook Jaarrekening.

[bw]Programmaverantwoording

Onderdeel van het jaarverslag dat per programma inzicht biedt in de mate waarin de beleidsdoelstellingen zijn gerealiseerd; het gaat dan met name om de wijze waarop getracht is de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken en de gerealiseerde baten en lasten. De drie vragen: Hebben we bereikt wat we wilden bereiken? Hebben we (het college) gedaan wat we moesten (het college moest) doen? Heeft het gekost wat het mocht/moest kosten? Zijn de centrale vragen die in dit deel beantwoordt worden. Zie ook Jaarverslag.

[bw]Provinciaal toezicht

Toezicht door provincie op financiële handel en wandel van de gemeente, zowel inhoudelijk als procedureel.

[bw]

R

Raadsprogramma

De raad geeft in een raadsprogramma een agendering aan van onderwerpen die in de raadsperiode aan de orde moet komen. Het raadsprogramma is het basisdocument voor planning en control van de raad.

[bw]Rechtmatigheid

Het handelen in overeenstemming met wet- en regelgeving, waaronder ook begrepen zijn de gemeentelijke verordeningen, raads- en collegebesluiten. Zie ook Accountant en Getrouw beeld.

Rekening

Zie Jaarrekening.

Rekenkamer(commissie)

Onafhankelijk orgaan dat ten behoeve van de raad gevraagd en ongevraagd onderzoek doet naar de doelmatigheid, doeltreffendheid en de rechtmatigheid van het door het gemeentebestuur gevoerde bestuur . Het onderzoek naar de rechtmatigheid van de jaarrekening is een taak van de accountant.

[bw]Reserves

Vermogensbestanddelen die zijn ontstaan door (bestemming van) overschotten op de rekening en in principe vrij besteedbaar zijn. Zie ook Voorzieningen.

[bw]Resultaat

Saldo van rekening of begroting. Het BBV maakt onderscheid tussen resultaat vóór en ná bestemming van de reserves, zodat de raad ook expliciet en transparant besluit over de stortingen in of onttrekkingen aan de reserves.

Resultaat na bestemming

Het resultaat voor bestemming plus de toevoegingen aan de reserves minus de onttrekkingen aan de reserves.

Resultaat voor bestemming

Saldo van baten en lasten van de programma’s, de algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien bij de begroting. Het resultaat voor bestemming is bij de jaarrekening hetzelfde, maar dan zonder onvoorzien. Zie ook Voorzieningen.

Retributies

Retributies (ook wel rechten genoemd) zijn betalingen die de overheid krachtens algemene regels vordert ter zake van een concrete door haar in haar functie als zodanig individueel bewezen dienst. Bij een retributie is daarom een direct aanwijsbare contraprestatie van de overheid van belang. Deze contraprestatie kan bestaan uit een product of dienst. Retributies kunnen worden onderscheiden in gebruiksrechten, genotsrechten en (gemeentelijke) vermakelijkhedenrechten.

Rioolrecht(en)

“Recht” dat van de gebruikers wordt geheven ter dekking van de kosten van het rioolbeheer, zoals bedoelt in artikel 229 lid 1 a en 1b van de Gemeentewet. Vanwege de vergroting van de verantwoordelijkheden voor gemeentelijke watertaken wordt het rioolrecht omgezet in een rioolheffing, die ten hoogste kostendekkend mag zijn. Gemeentelijke belastingen.

Risico’s

Kans op financiële tegenvallers als gevolg van interne of externe omstandigheden.

Risicobeheer

Systematisch in kaart brengen van de risico’s en het treffen van maatregelen om de financiële gevolgen te minimaliseren en/of op te kunnen vangen.

Risicomanagement

De gestructureerde beheersing van het risico dat een organisatie om financiële dan wel niet- financiële redenen de beleidsdoelen niet of niet volledig realiseert dan wel slechts met niet-begrote kosten en/of niet binnen de geplande tijd.

[bw]

S

Secretaris

Hoofd van de ambtelijke organisatie; hij ondersteunt het college in de uitoefening van zijn taak.

Septembercirculaire

Circulaire met effecten van de Miljoenennota op de financiën van de gemeente, m.n. het gemeentefonds. Zie ook Gemeentefonds.

Sluitende begroting

Zie begrotingsevenwicht.

SMART

SMART is een norm (ideaal) bij het vaststellen van beleidsdoelen. Is een doel SMART, dan is het Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden.

[bw]Specifieke middelen

Middelen te besteden aan specifiek omschreven taken, dus niet vrij besteedbaar, zoals specifieke uitkeringen en “rechten”. Zie ook Algemene middelen en Rechten.

Specifieke uitkeringen

Vergoeding van andere overheidslichamen (veelal het Rijk) bestemd voor een vooraf bepaald en voorgeschreven doel. Een andere benaming is doeluitkering. Zie ook Algemene uitkering.

Stelposten

Begrotingsposten waarvan de besteding nog moet worden uitgewerkt.

Stille reserve

Reserve die niet op de balans tot uitdrukking komt (bijvoorbeeld boekwaarde gebouw veel lager dan verkoopwaarde). Zie ook Reserves.

Structurele baten

Baten waarvan de ontvangst bij ongewijzigd beleid en omstandigheden voor meerdere jaren vaststaat.

Structurele lasten

Lasten die bij ongewijzigd beleid en omstandigheden voor meerdere jaren vast liggen.

Structurele ruimte

Verschil tussen structurele baten en lasten.

Subsidie

Niet vrij te besteden bedrag maar is gekoppeld aan activiteiten waarover achteraf in enigerlei vorm verantwoording moet worden afgelegd; de subsidiegever wil achteraf weten hoe het geld is besteed en welke effecten daarmee zijn bereikt.

[bw]

T

Taakstelling

Vaak gebruikte omschrijving voor de opdracht tot bezuinigen, terwijl (nog) geen concrete maatregelen zijn genomen.

Technische begrotingswijziging

Wijziging van de begroting op administratieve gronden zonder politieke impact.

[bw]Tegenvaller

Onverwachte (niet begrote) stijging van lasten en/of daling van baten.

Toezicht

Het uitoefenen van toezicht is het verzamelen van informatie over de vraag of een handeling of zaak voldoet aan de daaraan gestelde eisen, het zich daarna vormen van een oordeel daarover en het eventueel naar aanleiding daarvan interveniëren.

Toezicht, repressief

De toezichtsvorm die van toepassing is als de begroting niet onder het imperatief of het facultatieve preventieve toezicht valt. De begroting en de begrotingswijzigingen krijgen rechtskracht zonder afhankelijk te zijn van een besluit tot goedkeuring.

Toezichthouder (financieel)

Het bestuursorgaan dat op grond van enige wettelijke bepaling is belast met het toezicht op de financiën van een openbaar lichaam. Gedeputeerde staten is op grond van artikel 203 e.v. van de Gemeentewet belast met het toezicht op het structureel sluitend zijn van de begroting en jaarrekening van de gemeente.

[bw]Treasury

1. Engelse term voor het vakgebied rond in- en uitgaande geldstromen, en hun kosten, opbrengsten en risico’s.
2. Het organisatieonderdeel belast met treasury.

Zie ook Wet Fido.

[bw]Tussenrapportages

Informatie van het college aan de raad lopende het jaar over de begrotingsuitvoering.

[bw]

U

[bw]Uitgaven

De kosten worden toegerekend aan de periode waarin ze worden betaald. Zie ook Lasten.

Uitkering

Een inkomensoverdracht waarvoor geldt dat over de besteding achteraf geen verantwoording moet worden afgelegd.

Uitkeringsfactor

Algemene opslag over de verdeelmaatstaven van het gemeentefonds; wordt regelmatig aangepast. Zie ook Algemene uitkering, Gemeentefonds en Verdeelmaatstaven.

[bw]

V

Vaste schuld

Schuld met een looptijd van minimaal 1 jaar.

Verantwoording

Informatie van het college aan de raad over of en hoe de gestelde doelen zijn gerealiseerd en wat dit heeft gekost. Zie ook Programmaverantwoording.

Verbonden partijen

Een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. Voor het hebben van een financieel belang is het niet per se nodig dat de gemeente een bedrag ter beschikking stelt aan de verbonden partij. Zij heeft ook een financieel belang indien financiële problemen bij de verbonden partij op de gemeente kunnen worden verhaald.

[bw]Verdeelmaatstaven

Maatstaven ter verdeling van de algemene uitkering die rekening houdt met kostenverschillen door sociale en fysieke structuur en centrumfunctie en met de mogelijkheid om eigen inkomsten te genereren. Zie ook Algemene uitkering en Gemeentefonds.

Verordeningen

Algemene regels, vastgesteld door de gemeenteraad.

Verplichtingen

Door opdrachtverstrekking ontstaat voor de gemeente de verplichting tot betaling op enig moment.

[bw]Verslag van bevindingen

Verslag van het onderzoek door de accountant van de jaarrekening. Zie ook accountant en accountantsverklaring.

Voorjaarsnota

Tussentijds financieel overzicht van de lopende begroting die gebruikt wordt als tussentijdse verantwoording en als uitgangspunt voor de komende begroting en de raming van de drie daarop volgende jaren.

Voortgangsrapportage

Zie tussenrapportage

[bw]Voorzieningen

Afgezonderd bedrag voor lasten die zeker optreden, maar waarvan omvang en tijdstip niet exact is te bepalen. Kan dienen om pieken en dalen in de lasten op te vangen (bijvoorbeeld een voorziening groot onderhoud). Zie ook Reserves.

[bw]

W

3 W-vragen

De vragen te beantwoorden in de programma’s van de beleidsbegroting: Wat willen we bereiken?, Wat gaan we ervoor doen? en Wat mag het kosten? Zie ook Programma’s.

Weerstandscapaciteit

Bestaat uit middelen en mogelijkheden waarover de provincie of gemeente beschikt om niet begrote kosten, die onverwachts en substantieel zijn, te dekken zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van bestaande taken.

[bw]Weerstandsvermogen

De verhouding tussen de weerstandscapaciteit en alle risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen.

[bw]Wet Fido

Afkorting voor “Wet financiering decentrale overheden’. De Wet fido regelt de voorwaarden waaronder een gemeente geld kan lenen en mag uitlenen.

[bw]Wet Gemeenschappelijke regelingen

Wet die samenwerking tussen overheden regelt.

Wet voorkeursrecht

Wet die regelt dat gemeenten grondverwerving kunnen veilig stellen ten opzichte van derden.

Wijzigingsvoorstel

Zie begrotingswijziging

Woningcorporatie

Instelling werkzaam op het gebeid van de volkshuisvesting.

Winst nemen, winstneming

Het uitnemen (een gedeelte van) het resultaat van een grondexploitatieplan.