Begrotingsvergelijking (benchmark)

Gemeenten hebben vaak behoefte aan het vergelijken van de eigen specifieke situatie met die van vergelijkbare gemeenten, ingegeven vanuit een financiële problematiek en of de behoefte zichzelf een spiegel voor te houden. Vergelijken kan op veel verschillende manieren. Met de hierna toegelichte begrotingsanalyse en begrotingsscan is al enkele jaren ervaring opgedaan. Het zijn instrumenten om het inzicht te vergroten en die vaak als basis dienen voor verder onderzoek.

Begrotingsanalyse

De begrotingsanalyse maakt het mogelijk een individuele gemeente te vergelijken met zichzelf, met een selectiegroep, met de soortgenoten (sociale structuur en centrumfunctie), met het gemiddelde van de gemeenten in de provincie en met de groottegroep. De begrotingsanalyse is ontwikkeld door de Inspectie Financiën Lokale en provinciale Overheden (IFLO) van het ministerie van BZK. De taken van de IFLO zijn per 1 september 2008 overgegaan naar de Programmadirectie Krachtig Bestuur. Met nadruk wordt erop gewezen dat deze methode wordt gebruikt als een eerste toetsingskader binnen artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet. Ook bij de begrotingsscans die BZK samen met de provincies uitvoert, wordt de begrotingsanalyse gebruikt als een eerste toetsingskader. De uitkomsten dienen als basis voor verder onderzoek.

Begrotingsscan

Sinds een aantal jaren bieden de provinciale toezichthouders en BZK de mogelijkheid voor gemeenten om een begrotingsscan aan te vragen. Een begrotingsscan geeft een gemeente de gelegenheid haar financiële positie te laten toetsen waarbij de inspecteur van het ministerie van BZK en de provinciale toezichthouder optreden als deskundigen. Gezamenlijk zullen zij hun ervaring en kennis inbrengen op het gebied van beoordeling van de financiële positie van gemeenten. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de begrotingsanalyse. Gemeentebesturen hebben normaliter wel inzicht in hun financiële positie. Het kan echter nuttig zijn om ook een relatieve buitenstaander zijn zienswijze daarover te laten geven. Een begrotingsscan kan dan een instrument zijn voor zowel de raad (in het kader van zijn kaderstellende en controlerende taak) als voor het college van B en W (in het kader van hun uitvoerende taak en het aanbieden van de ontwerpbegroting aan de raad).

Het product is voor de gemeente niet vrijblijvend. De gemeente dient een reactie te geven op de aanbevelingen uit de begrotingsscan. De uitvoering van de toegezegde maatregelen wordt gevolgd door de provincie in het kader van haar reguliere toezichttaak.

Meer informatie vindt u in de brochures ‘De begrotingsscan’ en ‘De begrotingsscan: werkwijze’. Eerstgenoemde brochure gaat in op wat een begrotingsscan is en wat een begrotingsscan biedt. De tweede brochure geeft een volledig beeld van de begrotingsscan waarin de aard, de doelstelling, de werkwijze, de globale inhoud en de procedure van de begrotingsscan is uiteengezet. Indien u na lezing van de brochures nog vragen heeft, kunt u contact opnemen met de heer R.J.M. Brinkman, telefoon: 070-4266267 email: rob.brinkman@minbzk.nl of met de provinciale toezichthouder van uw gemeente.

De begrotingsscans zijn in beginsel openbaar. De scans die sinds 2005 zijn uitgebracht kunt u hier bekijken: 2005, 2006, 2007 en 2008.

Herindelingscans

Naast de begrotingsscans bieden de provinciale toezichthouders en BZK gemeenten ook de mogelijkheid een herindelingscan uit te laten voeren. Met die (op verzoek te maken) herindelingscan wordt beoogd om vroegtijdig in een voorgenomen herindelingproces gemeentelijke fusiepartners een instrument in handen te geven waarmee te sturen is op financiële verschillen en aanverwante omstandigheden. Zo kunnen, mede aan de hand van de herindelingscan, gerichte aandachtspunten voor het (financieel) beleid van de nieuw te vormen gemeente worden bepaald en wordt inzicht verkregen in de bouwstenen van de nieuw op te stellen begroting. Daarnaast kunnen gesignaleerde verbeterpunten en risico's beter worden aangepakt dan wel beheerst gedurende het fusieproces. Voor de herindelingscan wordt uitgegaan van de nieuw te vormen (fictieve) gemeente. In aanvulling op een begrotingsscan zal in een herindelingscan aandacht worden besteed aan:

- De effecten van de herindeling op de algemene uitkering van het gemeentefonds.
- Het doel en de berekening van de (tijdelijke) verdeelmaatstaf herindeling en de duiding van mogelijke frictiekosten.
- De mogelijke effecten op de belastingen en de bijbehorende tarieven.
- De financiële positie van de afzonderlijke te fuseren gemeenten.

Naast de nieuw te vormen gemeente wordt in een herindelingscan ook ingegaan op het financiële beeld van de desbetreffende bestaande gemeenten. Voor de herindelingscan wordt in principe dezelfde procedure gevolgd als bij de begrotingsscan. De herindelingscan is evenals de begrotingsscan een coproductie van BZK en de betreffende provincie. De desbetreffende gemeenten zeggen daarbij toe een reactie op de conclusies en aanbevelingen te geven. De herindelingscan speelt in op de behoefte aan een integrale benadering van bestuurlijk en financiële vraagstukken bij gemeenten. Hiermee wordt beoogd een aantal veranderingen dat een eventuele herindeling met zich meebrengt transparanter te maken en daarmee het besluitvormingsproces (en eventuele implementatieproces) te faciliteren. De uitgevoerde herindelingscans die sinds 2007 zijn uitgebracht kunt u hier bekijken: 2007 en 2008.